Παιδαγωγική Ακαδημία των βουνών.

Με την κατάρρευση του Μετώπου και την είσοδο των στρατευμάτων κατοχής στη χώρα μας τα πράγματα στην παιδεία χειροτέρεψαν, αφού οι κατακτητές επιτάξανε για τις ανάγκες τους 8345 σχολικά κτίρια, αφήνοντας μόνο 719 απείραχτα. (Πολλά κάηκαν, άλλα γκρεμίστηκαν ή έπαθαν σοβαρές ζημιές και τα πιο πολλά ρημάχτηκαν). Το σχολικό έτος 1940-41 κράτησε μόνο 3 μήνες και το 1941-42, μόνο 20 μέρες!
Μέσα σε τέτοιες συνθήκες πως μπορεί να γίνει λόγος για μόρφωση;

Υπολογίζεται ότι 600.000 παιδιά δεν φοίτησαν καθόλου στο σχολείο, ενώ αρκετά ορφανά στάλθηκαν σε αγροτικές οικογένειες, με τη φροντίδα του Ερυθρού Σταυρού και του ΠΙΚΠΑ...

Τα παιδιά δεν φοβούνται εδώ κι οι δάσκαλοι πιάνουν δουλειά. Με πρωτοβουλία των αντιστασιακών οργανώσεων της Εθνικής Αλληλεγγύης και της ΕΤΑ (Επιμελητείας του Αντάρτη) ιδρύθηκαν στο Καρπενήσι και τα χωριά μας Παιδικοί Σταθμοί, όπου τα εξουθενωμένα Ελληνόπουλα έβρισκαν ζεστό φαγητό και τη θαλπωρή της αγάπης. (Στην Ευρυτανία, σύμφωνα με την υπεύθυνη Ναυσικά Φλέγγα - Παπαδάκη, λειτούργησαν 35 τέτοιοι Παιδικοί Σταθμοί, με τη βοήθεια των Επονιτισσών και των οργανωμένων στην Εθνική Αλληλεγγύη γυναικών του τόπου).
Xαρούμενα κι ενθουσιασμένα τώρα τα παιδιά ξαναβρίσκουν τα ενδιαφέροντά τους και το ρόδινο χρώμα της υγείας επανέρχεται στα μαγουλά τους. Και σιγά - σιγά το σχολεία ανοίγει τις πόρτες του, ζωντανεύει και αποκτά στοιχειώδη οργάνωση, μετά από δυο χαμένα χρόνια...
Στις 14 Μαρτίου 1944, συνήλθε στις Κορυσχάδες το Εθνικό Συμβούλιο, με αντιπροσώπους απ' όλα τα πολιτικά κόμματα της χώρας. Κι ένα από τα πρώτα μελήματα υπήρξε η Παιδεία, ενώ ανασυστάθηκε η Διδασκαλική Ομοσπονδία, που είχε καταργήσει ο Μεταξάς.

Και σε λίγο, με πρωτοβουλία του Γραμματέα Παιδείας της ΠΕΕΑ, καθηγητή Πέτρου Κόκκαλη, και τη συμμετοχή τριών εξεχόντων παιδαγωγών, του Κ. Δ. Σωτηρίου, του Μιχ. Παπαμαύρου και της Ρόζας Ιμβριώτη, και 5 - 6 δασκάλων, γίνεται σύσκεψη στο γυναικωνίτη της εκκλησίας στη Βίνιανη, μπαίνουν τα σχέδια και διαγράφονται οι άμεσοι και απώτεροι στόχοι για την Παιδεία μας.

Αρχικά έπρεπε ν' ανοίξουν όλα τα σχολεία, αφού βρεθούν οι δάσκαλοι που θα τα στελεχώσουν.
Έτσι, όσοι από τους αντάρτες ήταν δάσκαλοι αποσπάστηκαν σε σχολεία που ήταν κλειστά, τ' άνοιξαν κι άρχισαν να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους. Όσα οικήματα, σπίτια ή μαγαζιά ήταν αχρησιμοποίητα, μετατράπηκαν από τους Επονίτες σε "ΠΑΙΔΙΚΕΣ ΦΩΛΙΕΣ", όπου τα παιδιά βρήκαν την πιο κατάλληλη ψυχαγωγία κι ασχολήθηκαν με πολιτιστικές δραστηριότητες, που τα έθρεψαν ψυχικά και τ' ανέβασαν πνευματικά.

Τα σχολεία λοιπόν, άρχισαν να λειτουργούν κανονικά εδώ στην Eλεύθερη Ελλάδα, έστω και με λιγότερους δασκάλους, αλλά και μαθητές. Η ύλη της διδασκαλίας προσαρμόστηκε στη νέα κατάσταση με τα αγωνιστικά και δημοκρατικά οράματα του μέλλοντος, ενώ, αργότερα, τυπώθηκαν και μοιράσθηκαν δωρεάν νέα βιβλία του Δημοτικού Σχολείου. Χρειάζονταν όμως κι άλλοι δάσκαλοι και μάλιστα νέοι, με κουράγιο, όρεξη και ζήλο, για να δουλέψουν αποδοτικότερα, μεταφέροντας τον οραματισμό και το νέο πνεύμα στις ψυχές των παιδιών.

Η ΠΕΕΑ αντιμετώπισε το πρόβλημα με τον πιο άμεσο και πρακτικό τρόπο. Με απόφασή της ίδρυσε στις 8 Ιουνίου 1944 δυο Παιδαγωγικά Φροντιστήρια - ένα στο Καρπενήσι, (που τον Αύγουστο υποχρεώθηκε να μεταφερθεί στο Τροβάτο) και ένα στην Τύρνα της Θεσσαλικής Πίνδου - που θα εκπαίδευαν δασκάλους και δασκάλες για τα σχολεία των χωριών μας. Σ' αυτά φοίτησαν 40-50 προσωρινοί δάσκαλοι, που δεν είχαν παιδαγωγική μόρφωση, αλλά και νέοι τελειόφοιτοι του γυμνασίου.

Διδάχτηκαν : Στοιχεία Παιδαγωγικής, Ψυχολογίας και Διδακτικής, καθώς και Νέα Ελληνικά και Ελληνική Ιστορία. Το διδακτικό προσωπικό κάθε Φροντιστηρίου αποτελείται από έναν παιδαγωγό, ως προϊστάμενο, και από 3-4 φιλολόγους, καθηγητές και δασκάλους.
Στο Παιδαγωγικό Φροντιστήριο Καρπενησίου, ως συνδιευθυντές ορίστηκαν ο διακεκριμένος παιδαγωγός Κώστας Σταματίου, που δίδαξε Ψυχολογία του Αναπτυσσόμενου Ανθρώπου και Εκπαιδευτική Πολιτική και ο επίσης διακεκριμένος παιδαγωγός και γνωστός συγγραφέας Μιχάλης Παπαμαύρος, που δίδαξε Γενική Παιδαγωγική και Γενική Διδακτική.

Δίδαξαν επίσης οι : Αλέκος Παπαγεωργίου (Τόμπρος) Νεοελληνική Λογοτεχνία & Αισθητική, Τάσος Βαφειάδης (Μακεδονίτης) Ελληνική Ιστορία, Νίκος Μπούζος (Λύρης) Πολιτική Οικονομία & Φιλοσοφία, Μήτσος Βαϊτσος Φυσικές Επιστήμες, Δημήτρης Πάλλας Βυζαντινή Τέχνη, Κώστας Παπανικολάου Αρχές τήρησης των Βιβλίων του Σχολείου και Κ. Γεωργαλάς Γεωλογία. Υπεύθυνοι για τις Πρακτικές Ασκήσεις των σπουδαστών ήταν οι δάσκαλοι Γιώργος Ι. Μυρισιώτης, που δίδαξε και την Ειδική Διδακτική και Τερψιχόρη Γουβέλη, που δίδαξε Οικιακή Οικονομία στις σπουδάστριες και Οργάνωση της εξωσχολικής ζωής.

Τα εγκαίνια του Παιδαγωγικού Φροντιστηρίου, έγιναν στις αρχές Ιουλίου του 1944.

Το Φροντιστήριο, λειτούργησε στο Καρπενήσι ως τις αρχές Αυγούστου 1944.
Το Παιδαγωγικό Φροντιστήριο συνεδρίασε και αποφάσισε να συνεχίσει τη λειτουργία του όπου μπορέσει μετακινούμενο στα ενδότερα της Ευρυτανίας.
Με πορεία απ' τον Αϊ Θανάση, με λίγα πράγματα μαζί τους, σπουδαστές και καθηγητές ξεκίνησαν μια περιπετειώδη μετακίνηση για τ' Άγραφα. Τελικά κατέληξαν στο απρόσιτο ευρυτανικό χωριό Τροβάτο στα όρια με τη Θεσσαλία.
Ο Μιχάλης Παπαμαύρος σημειώνει : "Μέσα στην εκκλησία του κάτω μαχαλά του Τροβάτου στεγάστηκε τώρα η Παιδαγωγική Ακαδημία των βουνών.

Η διδασκαλία ήταν μυσταγωγία.
Ο παπάς του χωριού, με την αγκλίτσα του στο χέρι, καθόταν σ' ένα στασίδι, δίπλα στο δεσποτικό, και αφουγκραζόταν. Το ίδιο κι ο πρόεδρος, ο ευφυέστατος Αλέξης... ".

Εκεί, κάτω από τη μεγάλη καρυδιά, στο προαύλιο της εκκλησίας, που ήταν μαζί και πλατεία του χωριού, δίνονταν από τους σπουδαστές οι ψυχαγωγικές τους βραδιές, με σκετς, απαγγελίες και τραγούδια.
Μάθημα γίνονταν πότε στο σχολείο και πότε στην εκκλησία του χωριού. Οι μέρες κύλησαν γρήγορα και στις 10 Σεπτεμβρίου, σύμφωνα με τον προγραμματισμό του Συμβουλίου Παιδείας, ολοκληρώθηκαν τα μαθήματα.
Απέξω από την εκκλησία του Αι Δημήτρη οι σπουδαστές δίνουν τον όρκο τους και ο διευθυντής του Φροντιστηρίου τους τονίζει : "Από σήμερα είστε δάσκαλοι των παιδιών του ελληνικού λαού. Δουλέψτε με ενθουσιασμό, για να πλάσετε χαρακτήρες, ευγενική ψυχή, γερή καρδιά στα παιδιά. Φανείτε αντάξιοι του ηρωικού λαού μας. Γίνεται οδηγοί του. Κάμετε το λαό μας μεγάλο στην ψυχή, εργατικό και χαρούμενο. Εργαστείτε κι εσείς να γίνει η Ελλάδα μας ελεύθερη, χαρούμενη κι ευτυχισμένη!".
Την άλλη μέρα, οι νέοι δάσκαλοι, πήραν το "Αποδεικτικό Σπουδών" και έφευγαν για τα χωριά τους... Για αρκετούς το "χαρτί" αυτό στάθηκε η αφορμή να δεχτούν κάθε είδους διώξεις, φυλακίσεις κι εξορίες, και κάμποσοι να πληρώσουν την αγάπη τους για μόρφωση και παιδαγωγική κατάρτιση με την ίδια τους τη ζωή. (στην εικόνα δεξιά το εξώφυλλο του αναγνωστικού -1940- του καθεστώτος Μεταξά)
Το πλήρες κείμενο ΕΔΩ

Έκθεση για την 28η Οκτωβρίου 1940 σε συνδυασμό με την 25η Μαρτίου 1821 (μάλλον της Ελ.Ακρίτα στα ΝΕΑ)

Η 28η Οκτωβρίου είναι μια πάρα πολύ σπουδαία μέρα.Η 27η Οκτωβρίου και η 29η Οκτωβρίου δεν λένε και πάρα πολλά πράγματα.
Η 26η Οκτωβρίου κάτι λέει άμα σε λένε Δημήτρη. Ο Δημήτρης Καλπακλής που τον λένε Δημήτρη και πάει Δευτέρα, χαίρεται πάρα πολύ που τον λένε Δημήτρη γιατί γιορτάζει και παίρνει πάρα πολλά παιχνίδια και είναι πάρα πολύ τυχερός.
Ενώ άμα σε λένε Νεκτάριο δεν είσαι και πολύ τυχερός, γιατί κανένας δεν ξέρει πότε γιορτάζουν οι Νεκτάριοι. Κάποτε πρέπει να γιορτάζουν οι Νεκτάριοι, γιατί ένα παιδί που το λένε Νεκτάριο μού είπε ότι κάποτε γιορτάζουν ακόμα και οι Νεκτάριοι, αλλά επειδή κανένας άνθρωπος στον κόσμο δεν ξέρει πότε γιορτάζουν οι Νεκτάριοι, αυτό το παιδί είναι πολύ στενοχωρημένο και τρέχουν και οι μύξες του.
Η 28η Οκτωβρίου είναι μια πάρα πολύ σπουδαία μέρα άμα πέφτει Δευτέρα, γιατί έχουμε τριήμερο και πάμε εκδρομή στο χωριό του μπαμπά μου. Εκτός αν δεν πάμε, γιατί η μαμά μου δεν χωνεύει τη μαμά του μπαμπά μου, ενώ χωνεύει πάρα πολύ τη δική της μαμά που δεν τη χωνεύει ο μπαμπάς μου, οπότε μπορεί να μείνουμε και σπίτι.
Εμείς τα παιδιά είμαστε πάρα πολύ περήφανα που έχουμε την 28η Οκτωβρίου. Γιατί πριν γίνει η 28η Οκτωβρίου, είχανε να γιορτάζουνε μόνο την 25η Μαρτίου. Την 28η Οκτωβρίου πηγαίνανε σχολείο κανονικά γιατί δεν υπήρχε 28η Οκτωβρίου.
Δηλαδή υπήρχε 28η Οκτωβρίου, αλλά κανένας δεν το έκανε θέμα γιατί δεν είχανε μπει οι Γερμανοί. Έπρεπε πρώτα να μπουν οι Γερμανοί και μετά να γίνει μια μέρα της προκοπής.
Εγώ είμαι πολύ περήφανη Ελληνοπούλα. Νιώθω ένα ρίγος. Και μόλις το είπα στη μαμά μου μού έβαλε θερμόμετρο και είχα 37,4 και μου έδωσε σιρόπι και μου πέρασε το ρίγος.
Η γιαγιά μου νιώθει ένα ρίγος από μόνη της, γιατί εκείνη την έζησε την 28η Οκτωβρίου και πρέπει να την πέρασε πάρα πολύ ωραία.
Η κυρία Χρυσάνθη, η δασκάλα μας, μας είπε ότι την 28η Οκτωβρίου ήρθε ο Ιταλός πρέσβης στο σπίτι του Ιωάννη Μεταξά, νύχτα, χωρίς να τηλεφωνήσει πρώτα και τον ρώτησε αν μπορούν να πάρουνε την Ελλάδα και να την έχουνε για δικιά τους σ' όλη του τη ζωή. Και ο ΙωάννηςΜεταξάς τσαντίστηκε που τον ξυπνήσανε και είπε «ΟΧΙ».
Κι αυτό το «ΟΧΙ» το είπε πολύ ηρωικά γι' αυτό κι εμείς το λέμε «το ηρωικό ΟΧΙ».
Κι εμένα όταν ήρθε η Χαρούλα σπίτι μου, μου ζήτησε όλες μου τις Μπάρμπι και τη Σίντι αστροναύτη, της είπα ηρωικά «ΟΧΙ» γιατί δεν είναι καθόλου ευγενικό αυτό που έκανε ο Ιταλός πρέσβης και η Χαρούλα. Αμα θέλεις να χαρίσεις κάτι το κάνεις από μόνος σου. Κι ο κύριος Μεταξάς δεν ήθελε να χαρίσει την Ελλάδα ούτε εγώ τη Σίντι αστροναύτη.
Και μετά τους πολεμήσαμε τους Ιταλούς. Δηλαδή, εγώ δεν τους πολέμησα γιατί δεν είχα γεννηθεί ακόμα. Ούτε ο μπαμπάς ούτε η μαμά. Η μαμά δεν ξέρω πότε γεννήθηκε γιατί όποτε τη ρωτάω «μαμά, πόσων χρόνων είσαι;» μου απαντάει «μήπως είδες το Βετέξ της κουζίνας;».
Και μετά πέρασε η 28η Οκτωβρίου και μπήκανε άλλοι μήνες άσχετοι και διώξαμε τους Ιταλούς και μπήκανε οι Τούρκοι. Όχι, λάθος, Θάνο, μου δίνεις τη γόμα σου; Μπήκανε οι Γερμανοί. Μπήκανε οι Γερμανοί και η γιαγιά μου έκλεισε τα παντζούρια για να μην τους βλέπει και τους έβλεπε κρυφά από τις γρίλιες και την έπιασε η μαμά της και την έδειρε. Κι άλλοι άνθρωποι κλείσανε τα παντζούρια γιατί τους σιχαίνονταν. Κι εγώ σιχαίνομαι το γάλα άμα κάνει πέτσα.
Και όλοι οι Γερμανοί ήτανε χάλια, αλλά ο πιο χάλια απ' όλους ήτανε ο Παλαιών Πατρών Γερμανός.
Αυτός ήτανε από μητέρα Πατρινιά, πατέρα Γερμανό και το μικρό του όνομα ήταν «Παλαιών» και δεν ξέρω πότε γιορτάζει ούτε αν του φέρνανε δώρα. Αυτός πήγαινε μπροστά μπροστά και είχε μια ελληνική σημαία και την έσκισε και την πέταξε και την πάτησε και την έφτυσε.
Και μετά πήρε μια γερμανικιά, πιο σιδερωμένη και μετά πήγε στην Ακρόπολη και την έβαλε στην Ακρόπολη. Και ένα παιδί θύμωσε πάρα πολύ και πήγε με ένα φίλο του και την έβγαλε και την πέταξε στο κεφάλι ενός περαστικού.
Και τον φίλο του τον λέγανε Σάντσο και το παιδί Απόστολο Γκλέτσο και μετά επειδή ήτανε τόσο γενναίος, οι άνθρωποι θέλανε να τον κάνουνε υπερνομάρχη, αλλά κάνανε μια κυρία Φώφη.
Και μετά δεν ήτανε πια 28η Οκτωβρίου και όλοι πεινάγανε και τρώγανε γάτες.
Εμείς έχουμε μια γάτα τη Λουλού, αλλά δεν την τρώμε γιατί την αγαπάμε, αλλά γιατί είναι πολύ νευρικιά και τη φοβόμαστε. Κι εκτός από γάτες σκοτώσανε και τον αδελφό της γιαγιάς μου πάνω σε ένα βουνό που νομίζω ότι ήτανε ο Παρνασσός χωρίς τις πίστες. Και μετά περάσανε τα χρόνια και οι Γερμανοί δεν θυμάμαι πώς φύγανε.
Ή τους διώξαμε ή μας βαρέθηκαν.Και τότε όλοι οι Έλληνες βγήκανε έξω και φιλιόντουσαν κι εμένα δεν μου αρέσει να με φιλάνε οι φίλες της μαμάς μου γιατί έχουνε σάλια.
Αλλά εκείνη η μέρα ήτανε πολύ σπουδαία και δεν τους ένοιαζε τους ηρωικούς Έλληνες που σαλιώνανε ο ένας τον άλλον.
Και τώρα, από τη χαρά μας βάζουμε την ελληνική σημαία στο μπαλκόνι. Όμως εμείς δεν βάζουμε την ελληνική σημαία, γιατί όταν μετακομίσαμε τη χάσαμε.
Και κάθε 28 Οκτωβρίου ντρεπόμαστε πάρα πολύ, αλλά τον υπόλοιπο χρόνο το ξεχνάμε και δεν πάμε να αγοράσουμε μια καινούργια. Αυτά και ελπίζω να μην ξανάρθουν οι Γερμανοί. Ελπίζω επίσης η έκθεση να είναι τρεις σελίδες και ελπίζω μετά να πάμε στο Βίλατζ Σέντερ, γιατί δεν έχω δει ακόμα το Σκούμπι Ντου.
Ζήτω η 28η Οκτωβρίου!

Όμως οι βρετανοί πράκτορες που έπεσαν με τ' αλεξίπτωτα ...

Χρυσές λίρες παλαιάς κοπής της βασίλισσας Βικτωρίας, που έκρυψαν οι αντάρτες ή οι Γερμανοί. Τις λίρες έστελναν ως βοήθεια οι σύμμαχοι Αγγλοι προς τις ανταρτικές ομάδες του ΕΛΑΣ, του ΕΔΕΣ, του Ψαρρού και άλλες οι οποίες δρούσαν στην κατεχόμενη Ελλάδα. Η οικονομική βοήθεια έφθανε αεροπορικώς πάνω από τη χώρα μας και έπεφτε με αλεξίπτωτα μέσα σε ανοξείδωτα βαρελάκια.
Οι ρίψεις γίνονταν τη νύχτα, με αποτέλεσμα πολλά «βαρελάκια» να χαθούν ή να πέσουν σε λάθος χέρια. Σημαντική σε όλη αυτή τη διακίνηση χρυσού ήταν και η συμβολή του ΕΛΑΝ, του ναυτικού των ανταρτών. Εκτός από το ενδεχόμενο της αιφνιδιαστικής επίθεσης του εχθρού εναντίον μιας ανταρτικής ομάδας κατά την παραλαβή του χρυσού ή του λάθους, που μπορούσε να αποτελέσει αίτια απώλειας του θησαυρού, υπήρχε πάντα και το προσωπικό κίνητρο οικειοποίησής του.
Εκείνη την εποχή οι τράπεζες δεν ήταν το ασφαλέστερο μέρος για φύλαξη, γι' αυτό οι αντάρτες έθαβαν τους θησαυρούς σε μέρη από τα οποία υπήρχε η πιθανότητα να ξαναπεράσουν ή να επιστρέψουν κάποια στιγμή με ασφάλεια. Οι πιο πολλοί από αυτούς όμως δεν επέστρεψαν ποτέ, είτε γιατί εξολοθρεύτηκαν από τους Γερμανούς είτε γιατί μετά τη λήξη του πολέμου και του Εμφυλίου έφυγαν για τις χώρες του ανατολικού μπλοκ χωρίς να μπορέσουν να πάρουν τίποτε μαζί τους.
Αυτοί οι άνθρωποι, όταν άρχισαν πριν από λίγα χρόνια να επιστρέφουν, έγιναν η πηγή μιας νέας μυθολογίας σχετικά με τους Ελληνες της Ανατολικής Ευρώπης. Αυτοί ήταν που έφεραν στην ελληνική «αγορά» ένα μεγάλο μέρος από τους χάρτες οι οποίοι κυκλοφορούν από χέρι σε χέρι και τόνωσαν το ενδιαφέρον του «κυνηγιού».
Το 90% περίπου αυτών των χαρτών είναι πλαστοί. Η τιμή ενός καλού χάρτη έχει σχέση με την ηλικία του προμηθευτή του. Οσο πιο ηλικιωμένος είναι αυτός που πουλάει τον χάρτη τόσο υψηλότερη είναι η τιμή του. Είναι η μόνη περίπτωση στην αγορά που η αξία ενός προϊόντος ανεβαίνει ανάλογα με την ηλικία του προμηθευτή του. Η ανώτερη τιμή που μπορεί να φθάσει ένας χάρτης είναι τα 5 εκατ. δραχμές.
Το πρώτο, πρακτικό τεστ αξιοπιστίας ενός χάρτη είναι η αντιπαραβολή του με τον επίσημο στρατιωτικό της συγκεκριμένης περιοχής. Οχι πως αυτό εξασφαλίζει τη γνησιότητά του, αλλά είναι το πρώτο βήμα εξακρίβωσής της. Από 'κεί και πέρα υπάρχουν διάφορες άλλες σκέψεις που πρέπει να κάνει ο ενδιαφερόμενος, καθώς πολλές φορές οι αντάρτες κατά τη σχεδίαση του χάρτη χρησιμοποιούσαν διάφορες τεχνικές για να δυσκολευτεί ο «κυνηγός» σε περίπτωση που ο χάρτης έπεφτε σε λάθος χέρια.
Ο γερμανός διοικητής Βορείου Ελλάδος την περίοδο της Κατοχής συνταγματάρχης Μέρτεν επέστρεψε μετά το τέλος του πολέμου ως τουρίστας. Πέρασε μερικές εβδομάδες σκάβοντας σε διάφορα σημεία της Μακεδονίας. Υστερα έφυγε για τη χώρα του κατά μερικές χιλιάδες λίρες πλουσιότερος. Ο συνταγματάρχης Μέρτεν είχε τους σωστούς χάρτες.
Το πλήρες κείμενο ΕΔΩ

Ρεμπέτικα και λαϊκά τραγούδια για τον πόλεμο 1940-41, κατοχή, αντίσταση, εμφύλιο