Δευτέρα 31 Δεκεμβρίου 2012
Τα σημαντικότερα επιτεύγματα του 2012 - Xρονιά του Higgs
Παρασκευή 22 Ιουλίου 2011
Σάββατο 16 Ιουλίου 2011
Σπίτια με τοίχους σαν ζωγραφιά
Πέμπτη 9 Ιουνίου 2011
Αν η μοίρα το φέρει να συναντηθούμε με έναν εξωγήϊνο, ας μην του δώσομε απερίσκεπτα το χέρι, μπορεί να είναι από αντιύλη!

Είμαστε λίγο πιό κοντά στη κατανόηση της γένεσης και εξέλιξης του Σύμπαντος;
Φυσικοί επιστήμονες του CERN, δηλαδή του Ευρωπαϊκού Κέντρου Πυρηνικής Έρευνας, που βρίσκεται κοντά στη Γενεύη, έχουν ανακοινώσει ότι κατόρθωσαν να απομονώσουν άτομα αντιύλης, συγκεκριμένα 309 αντιυδρογόνα, για περίπου 1000 δευτερόλεπτα ή 16 λεπτά. Πρόκειται για ένα μεγάλο και δύσκολο επίτευγμα, που μπορεί να αποκαλύψει περαιτέρω μυστήρια τόσο για το μικρόκοσμο των σωματιδίων, όσο και για το μακρόκοσμο του Σύμπαντος.
Δεν ήταν η πρώτη φορά, όμως που παράγονται τεχνητά άτομα αντιύλης. «Συνήθως όμως εξαϋλώνονται ακαριαία, επειδή έρχονται σε επαφή με τη συμβατική ύλη» τονίζει ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Κρήτης Γιώργος Γραμματικάκης(*), και προσθέτει:
Είναι αλήθεια ότι ο απλός άνθρωπος θεωρεί την αντιύλη ως μια οντότητα εξωτική. Ίσως επειδή με την ύλη και τα υλικά πράγματα αισθάνεται δεμένος με ποικίλους τρόπους -συχνά διόλου σοφούς!- η αντιύλη φαντάζει στο μυαλό του ως η πεμπτουσία της διαφυγής και του φανταστικού.
Για την επιστήμη, εντούτοις, η λέξη δεν έχει ιδιαίτερη φόρτιση, ούτε κρύβει κάποιο μυστήριο. Η συμβολή της, όμως, στη θεμελίωση της φυσικής υπήρξε πράγματι δεσπόζουσα.
Ας δούμε τα πράγματα από την αρχή. Τον κόσμο μας, τον υλικό κόσμο, συνθέτουν τα άτομα, που αποτελούνται από τα ηλεκτρόνια και έναν βαρύ πυρήνα. Δεν είναι λοιπόν «άτμητα», όπως πίστευε ο Δημόκριτος. Ο ίδιος ο πυρήνας συντίθεται από πρωτόνια και νετρόνια, ενώ τα ηλεκτρόνια διαγράφουν πολύπλοκες τροχιές και δίδουν σε κάθε άτομο τις χαρακτηριστικές του ιδιότητες.
Τους νόμους που διέπουν τον μικρόκοσμο των ατόμων -νόμους που παραβιάζουν την κοινή λογική- περιέγραψε η κβαντομηχανική, επίτευγμα διανοητικό από τα σπουδαιότερα στην ανθρώπινη ιστορία. Όταν γύρω στο 1926, ολοκληρώθηκαν οι κανόνες και οι εξισώσεις της, μια επανάσταση είχε συντελεστεί στην επιστήμη. Επανάσταση που, εκτός από το θεωρητικό μεγαλείο της, οδήγησε στη σημερινή τεχνολογική εποχή.
Η κβαντομηχανική, όμως, παρουσίαζε από τη γένεσή της μια σημαντική αδυναμία: Δεν ήταν συμβατή με την Ειδική Θεωρία της Σχετικότητας, που ο Αϊνστάιν είχε συλλάβει όντας ακόμα ταπεινός υπάλληλος σε ένα γραφείο ευρεσιτεχνιών. Μια σύνθεση των δύο θεωριών ήταν αναγκαία. Σε αντίθεση με τους πολιτικούς, οι φυσικοί την αλήθεια αναζητούν στη σύνθεση των ιδεών, όχι στον κατακερματισμό τους.
Τη σύνθεση αυτή πραγματοποίησε πρώτος ο Paul Dirac, ένας ιδιοφυής φυσικός με εμμονή στις αισθητικές αξίες της επιστήμης. Η θεωρία του Dirac, ενώ γεφύρωνε την Κβαντομηχανική με τη Σχετικότητα, είχε ωστόσο μια απαραίτητη προϋπόθεση: ότι εκτός από το ηλεκτρόνιο έπρεπε να υπάρχει ένα άλλο σωματίδιο, με την ίδια ακριβώς μάζα -αλλά με αντίθετο φορτίο!
Η πρόβλεψη αυτή ελάχιστους έπεισε. Λίγα όμως χρόνια αργότερα, ένα καινούριο σωματίδιο ανιχνεύθηκε στις κοσμικές ακτίνες, που βομβαρδίζουν τη γη μας από το διάστημα. Είχε την ίδια μάζα με το ηλεκτρόνιο, αλλά, αναπάντεχα, θετικό φορτίο. Ήταν το αντιηλεκτρόνιο, το πρώτο δηλαδή σωματίδιο αντιύλης. Εξαιτίας ακριβώς του θετικού του φορτίου ονομάσθηκε ποζιτρόνιο. Η τολμηρή πρόβλεψη του Dirac, καθηγητή ήδη στο Πανεπιστήμιο του Κέμπριτζ, είχε επαληθευθεί.
Το πρώτο όμως αυτό σωματίδιο αντιύλης έμελλε να αποκτήσει πολλούς συντρόφους. Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, όλων των ειδών τα αντισωματίδια άρχισαν να ανακαλύπτονται στους μεγάλους επιταχυντές, που κατασκευάστηκαν για να μελετήσουν τη δομή της ύλης. Ένα σημαντικό βήμα υπήρξε η ανακάλυψη του αντιπρωτονίου, που παρήχθη πρώτη φορά το 1955 σε βίαιες συγκρούσεις πρωτονίων. Όπως αναμενόταν, το αντιπρωτόνιο είχε την ίδια μάζα με το πρωτόνιο, αρνητικό όμως φορτίο.
Η γενίκευση των εξισώσεων του Dirac, που είχαν εν τω μεταξύ πετύχει οι θεωρητικοί φυσικοί, οδηγούσε σε μια συγκλονιστική πρόβλεψη: ότι σε κάθε σωματίδιο της ύλης, που υπήρχε στο Σύμπαν ή παραγόταν τεχνητά, αντιστοιχούσε και το αντισωματίδιό του. Με την ίδια πάντοτε μάζα, αλλά με αντίθετο φορτίο και κάποιες άλλες ηλεκτρικές ιδιότητες. Στην ύλη, με δύο λόγια, αντιστοιχούσε η αντιύλη! Ο κόσμος αποκτούσε μια βαθύτερη, όσο και ανεξήγητη, συμμετρία.
Την πρόβλεψη της αντιύλης σφραγίζει, ωστόσο, μια ιδιαίτερη παράμετρος. Το επιστημονικό έργο του Dirac, καθώς και το κλασικό του σύγγραμμα γύρω από τις αρχές της κβαντομηχανικής, διαθέτουν ιδιαίτερη κομψότητα και μαθηματική ομορφιά. Όταν το 1974 επισκέφθηκε το Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ -είχε ήδη εγκατασταθεί στις Ηνωμένες Πολιτείες- συμβούλευσε τους μεταπτυχιακούς φοιτητές να ενδιαφέρονται περισσότερο για την ομορφιά των εξισώσεών τους, και λιγότερο για το νόημα που έχουν!
Υπάρχει ωστόσο μια ιδιότητα της αντιύλης που κάνει τα πράγματα ακόμα πιο ενδιαφέροντα· ή, κατά κάποιον τρόπο, πιο ριψοκίνδυνα. Είναι ότι κάθε σύγκρουση της ύλης με την αντιύλη, ή και η απλή επαφή τους, οδηγεί σε μια πραγματική εξαΰλωση. Τα σωματίδια εξαφανίζονται, ενώ απελευθερώνεται άφθονη ενέργεια υπό μορφή φωτεινής ακτινοβολίας (m=Ec^2).
Η ύλη, δηλαδή, μετατρέπεται σε φως! [Αν π.χ. ένα κιλό ύλης «συναντηθεί» με ένα κιλό αντιύλης, τότε θα δημιουργηθεί μια τεράστια έκρηξη ισοδύναμης ισχύος 43 μεγατόνων ΤΝΤ, περίπου 3.000 φορές πιο ισχυρή από την ατομική βόμβα που κατέστρεψε την Χιροσίμα. Γι’ αυτό το λόγο, άλλωστε, στην επιστημονική φαντασία αφθονούν τα όπλα αντιύλης].
Μήτε, λοιπόν, στα αναρίθμητα αστέρια του ουρανού, μήτε στους πλανήτες είναι δυνατή η συνύπαρξη ύλης και αντιύλης. Το αποτέλεσμα θα ήταν τότε μια έκρηξη βίαιη και καταστροφική. Δεν μπορεί όμως να αποκλειστεί η ύπαρξη στο Σύμπαν μεγάλων ποσοτήτων αντιύλης, που είναι για πάντα χωρισμένες από την ύλη. Αυτό άλλωστε ισχυρίσθηκε ο ίδιος ο Dirac στην ομιλία του, όταν το 1933 δίκαια τιμήθηκε με το βραβείο Νόμπελ. Με άλλα λόγια, είναι πιθανή η ύπαρξη αντιαστέρων, αντιπλανητών – ίσως και αντιανθρώπων!
Πριν όμως ο αναγνώστης βεβαιώσει ότι, για το τελευταίο τουλάχιστον, δεν υπάρχουν αμφιβολίες, ας υπογραμμισθεί ότι ο εντοπισμός της αντιύλης στο Σύμπαν είναι εξαιρετικά δυσχερής. Η αντιύλη είναι μια καθ’ όλα λογική και αξιοπρεπής μορφή της ύλης, κάτι σαν την κατοπτρική εικόνα της. Και τα χαρακτηριστικά της φαινόμενα, δεν θα διέφεραν καθόλου από εκείνα του κανονικού μας κόσμου. Ένα αστέρι από αντιύλη θα εξέπεμπε φως με τις ίδιες ακριβώς διαδικασίες, και θα είχε την ίδια εξέλιξη με το κανονικό αστέρι. Μήτε τα βαρυτικά φαινόμενα θα διέφεραν, και ένας αντιπλανήτης θα περιστρεφόταν γύρω από έναν υποθετικό αντιήλιο με τον ίδιο τρόπο όπως οι γνωστοί μας πλανήτες γύρω από τον ήλιο.
Έχει λοιπόν κάποια βάση η συμβουλή που δίδει ένας γνωστός φυσικός. Ότι αν η μοίρα το φέρει να συναντηθούμε με έναν εξωγήινο, ας μην του δώσομε απερίσκεπτα το χέρι. Ίσως να είναι φτιαγμένος από αντιύλη. Τότε η φιλική χειραψία θα καταλήξει σε μια κατακλυσμική έκρηξη!
Σε γήινη πάντως κλίμακα, μια μυστηριώδης έκρηξη το 1908 που κατέκαψε τα γύρω δάση στη Σιβηρία, δεν αποκλείεται να οφειλόταν σε ένα θραύσμα αντιύλης που κατάφερε να φθάσει ως τη γη. Ας σημειωθεί, μόνον, ότι ενώ η έκρηξη είχε την ισχύ μιας πυρηνικής βόμβας, το κομμάτι της αντιύλης, που ίσως την προκάλεσε, δεν θα υπερέβαινε σε μέγεθος ένα σπυρί στάρι!
Αν όμως τα σωματίδια αντιύλης έχουν ήδη αυτήν την ενδιαφέρουσα προϊστορία, γιατί τόσος θόρυβος γύρω από το πρόσφατο επιστημονικό επίτευγμα; Διότι, απλούστατα, οι ερευνητές κατάφεραν να δημιουργήσουν όχι μεμονωμένα σωματίδια αντιύλης, αλλά ολόκληρα αντιάτομα! Συγκεκριμένα, άτομα αντιυδρογόνου. Σε αντίθεση με το συμβατικό άτομο υδρογόνου, το αντιυδρογόνο διαθέτει ως πυρήνα το αντιπρωτόνιο, ενώ γύρω του περιστρέφεται ένα αντιηλεκτρόνιο -δηλαδή, ένα ποζιτρόνιο. Με ένα πολύπλοκο μάλιστα μαγνητικό σύστημα, οι επιστήμονες του CERN επέτυχαν να κρατήσουν τα αντιάτομα αυτά -έστω για ελάχιστο χρονικό διάστημα!- μακριά από άτομα της ύλης και την αμοιβαία τους εξαφάνιση.
Το επίτευγμά τους δεν σημαίνει, βέβαια, ότι κάποιες εφαρμογές της αντιύλης είναι επί θύραις. Παρόμοιες εφαρμογές, για το καλό ή το κακό, απαιτούν δεκαετίες. Η γοητεία όμως της αντιύλης έγκειται αλλού: Στο σημερινό Σύμπαν, η αντιύλη φαίνεται ότι λάμπει διά της απουσίας της. Η βαθύτερή της λοιπόν κατανόηση θα οδηγήσει σε απαντήσεις γύρω από την ίδια την γένεση και την εξέλιξη του Σύμπαντος. Αξίζει άλλωστε να υπογραμμισθεί, ότι η θεωρητική πρόβλεψη της αντιύλης στηρίχθηκε σε αρχές συμμετρίας και ομορφιάς. Όπως λοιπόν και στη ζωή, η αναζήτηση της ομορφιάς στην επιστήμη αποκαλύπτει έναν ολόκληρο κόσμο, που προσπαθεί να μας ψιθυρίσει την αλήθεια.”
ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ από Alkimos archive
Να και ένα σχετικό ποιηματάκι:
(στα Αγγλικά):
(Σχόλιο του Γιάννη Φιορεντίνου)
The Perils of Modern Living
Well up above the tropostrata
There is a region stark and stellar
Where, on a streak of anti-matter
Lived Dr. Edward Anti-Teller.
Remote from Fusion's origin,
He lived unguessed and unawares
With all his antikith and kin,
And kept macassars on his chairs.
One morning, idling by the sea,
He spied a tin of monstrous girth
That bore three letters: A. E. C.
Out stepped a visitor from Earth.
Then, shouting gladly o'er the sands,
Met two who in their alien ways
Were like as lentils. Their right hands
Clasped, and the rest was gamma rays.
-- Harold P Furth
Τετάρτη 9 Ιουνίου 2010
Επιμορφωτικά σεμινάρια για καθηγητές ΠΕ04, ειδικότητας φυσικού, στο CERN τον Αύγουστο.

Το πρώτο σεμινάριο: 22 – 26 Αυγούστου 2010
Το δεύτερο σεμινάριο: 24 – 28 Αυγούστου 2010, στις εγκαταστάσεις του CERN στη Γενεύη.
Το CERN καλύπτει τα έξοδα διαμονής των 40 καθηγητών (20+20) που θα επιλεγούν για την παρακολούθηση των σεμιναρίων.
Τα έξοδα μετάβασης και επιστροφής θα βαρύνουν τους συμμετέχοντες στο σεμινάριο. Η διάρκεια του σεμινάριου είναι 9.00 -18.00 καθημερινά, με δίωρη διακοπή το μεσημέρι για φαγητό.
Κριτήρια επιλογής
Εκπαιδευτικοί που δεν έχουν παρακολουθήσει τα προηγούμενα δυο σεμινάρια.
Κατά Δ/νση Δ/θμιας ανάλογα με τις αιτήσεις που θα υποβληθούν ανά Δ/νση.
Η ποσόστωση των γυναικών ελάχιστο 30% όπως ορίζει ο νόμος.
Τα στοιχεία του βιογραφικού σημειώματος.
ΑΙΤΗΣΕΙΣ μέχρι 25 Ιουνίου 2010, στα e-mail που αναγράφονται στο επόμενο έγγραφο, που περιέχει περισσότερες πληροφορίες.
Δευτέρα 11 Μαΐου 2009
Ο αστέρας του Χόλιγουντ Τομ Χανκς μυείται στα μυστήρια του CERN

Οι απίθανες αυτές συνδέσεις οφείλονται σε μια συνομωσία ανθρώπων της επιστήμης και του κινηματογράφου, εμπνευσμένη από βιβλίο του Νταν Μπράουν. Αφορμή, η ταινία Illuminati-Οι Πεφωτισμένοι, στην οποία ένα μικρό δοχείο με επικίνδυνη αντιύλη εξαφανίζεται από το CERN και απειλεί να χρησιμοποιηθεί ως όπλο για να εξαϋλώσει το Βατικανό σε μια ολέθρια λάμψη.
Η προέλευση της «βόμβας» δεν είναι τυχαία. Σε συμβολικό επίπεδο, η αντιπαράθεση της θρησκείας με την επιστήμη είναι βασικός άξονας του ομώνυμου βιβλίου και της ταινίας.
Όμως οι δύο πλευρές που φέρονται να εμπλέκονται, το CERN και η καθολική εκκλησία, ενστικτωδώς αντιδρούν διαφορετικά σε αυτή την «εισβολή» του Χόλιγουντ:
Το Βατικανό αναστατώνεται, όπως είχε κάνει και με τον Κώδικα Ντα Βίντσι, και εμποδίζει τα γυρίσματα του σίκουελ στο έδαφός του.
Οι επιστήμονες, από την άλλη, αρπάζουν την ευκαιρία για να φέρουν το κοινό πιο κοντά στη (σχεδόν μυστικιστική) γοητεία του σύμπαντος.
Ο Τομ Χανκς επισκέφθηκε το CERN, στο πλαίσιο της προώθησης της ταινίας, και οι υπεύθυνοι λέγεται πως δέχτηκαν τον πρωταγωνιστή να κάνει τα δεύτερα εγκαίνια του LHC, ένα χρόνο μετά τη βλάβη που έθεσε εκτός λειτουργίας το μηχάνημα το 2008.
«Θα μου άρεσε να επιστρέψω στο CERN τα φθινόπωρο και να πατήσω το κουμπί» περιορίστηκε να μας πει ο ηθοποιός σε μια συζήτηση με τους online δημοσιογράφους, λίγο μετά τη ξενάγησή του στον ανιχνευτή ATLAS του επιταχυντή,
«Θα έκανα τα πάντα για να λειτουργήσει αυτό το πείραμα […] Ένας μηχανικός που ρώτησα μου είπε ότι, αν έβαζα το χέρι μου μέσα στη δέσμη [πρωτονίων] του επιταχυντή, το χέρι μου θα εξαφανιζόταν. Οπότε, αν χρειάζεστε ένα χεράκι…» αστειεύτηκε.
Στη συνέντευξη Τύπου που πραγματοποιήθηκε στην έδρα του εργαστηρίου, ενόψει της πρεμιέρας στις 13 Μαΐου, ο διευθυντής ερευνών Σέρτζιο Μπερτολούτσι εξήγησε πώς οι επιστήμονες μοιάζουν με τους δημιουργούς ταινιών δράσης, αφού κυνηγούν το συναρπαστικό. «Και εσείς ασχολείστε με εκρήξεις, και εμείς ασχολούμαστε με εκρήξεις. Η μόνη διαφορά είναι ότι εμείς περιοριζόμαστε στα όρια της πραγματικότητας» είπε απευθυνόμενος στο πάνελ.
Διευκρίνισε επίσης ότι το CERN δεν μπορεί να παράξει αντιύλη σε μεγάλες ποσότητες, ούτε να την αποθηκεύσει.
Ο σκηνοθέτης Ρον Χάουαρντ προσπάθησε να αναπαραστήσει όσο γίνεται πιο πιστά την επιστήμη του CERN και συμβουλεύτηκε τον Δρ Ρολφ Λάντουα, ερευνητή αντιύλης και υπεύθυνο των εκπαιδευτικών προγραμμάτων του CERN, για το πώς μπορεί να παραχθεί και να αποθηκευτεί η αντιύλη.
Γυρίσματα στη Γενεύη δεν έγιναν, η ομάδα της ταινίας όμως φωτογράφησε τους χώρους και αναδημιούργησε τα εργαστήρια στο στούντιο.
Τόσο ο Ρον Χάουαρντ όσο και ο Τομ Χανκς είναι εξάλλου σχετικά εξοικειωμένοι με τη τεχνολογία, τουλάχιστον με τη διαστημική τεχνολογία, λόγω της ταινίας Apollo 13 και της μίνι σειράς From the Earth to the Moon, η οποία κέρδισε βραβείο Emmy και Χρυσή Σφαίρα . Και οι δύο σχολίασαν ότι το CERN τους θυμίζει τη NASA. «Από έξω δεν βλέπεις τίποτα και μέσα κρύβονται αυτά τα τεράστια μηχανήματα», όπως το έθεσε ο Χανκς
O ηθοποιός -που φαινόταν πιο ενθουσιασμένος με το CERN παρά με τη διαφήμιση της ταινίας- μάς έδωσε και ένα παράδειγμα για το πώς η φαντασία του σινεμά μπορεί να φέρει την επιστημονική έρευνα πιο κοντά στο ευρύ κοινό:
«Κανείς δεν καταλαβαίνει την πυρηνική φυσική, όλοι το ξέρουν αυτό. Όπως μου το εξήγησε ένας μηχανικός, η κατάσταση [στον LHC] έχει ως εξής:
έχεις ένα παιδικό τρενάκι που γυρίζει γύρω-γύρω προς τη μία κατεύθυνση, και ένα άλλο τρενάκι που κάνει γύρους στην αντίθετη κατεύθυνση. Και όταν αυτά τα τρενάκια συγκρουστούν με την ταχύτητα του φωτός, αυτό που προκύπτει είναι ένα νέο μέσο μεταφοράς».
(ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ από το in.gr)
Κυριακή 10 Αυγούστου 2008
Κυνηγώντας το "σωματίδιο του Θεού"
Σήμερα, 44 χρόνια μετά, ένα κολοσσιαίο έργο έχει ολοκληρωθεί για την επαλήθευση του οράμα
τος του Χιγκς στα 100 μέτρα βάθος κάτω από το Meyrin της Ελβετίας. Πρόκειται για τον νέο γραμμικό επιταχυντή αδρονιακών σωματιδίων (LHC) του Ευρωπαϊκού Κέντρου Πυρηνικών Ερευνών (CERN). Ούτε λίγο ούτε πολύ, στα 27 χιλιόμετρα ενός δακτυλιοειδούς τούνελ που περνά κάτω από τη Γενεύη, μπαίνει στη Γαλλία και επιστρέφει, έχουν συσσωρευθεί ατελείωτα χιλιόμετρα καλωδίων, μαγνήτες μεγέθους οκταώροφων πολυκατοικιών και σιδηροκατασκευές αντίστοιχες σε όγκο με εκείνες του Πύργου του Αϊφελ!Η όλη κατασκευή διήρκεσε 13 χρόνια για να στηθεί, με κόστος περίπου 1,9 δισ. ευρώ. Το εναρκτήριο λάκτισμα για αυτή την «πανευρωπαϊκή αποκοττιά» έδωσε η απόφαση του αμερικανικού Κογκρέσου, το 1993, να ακυρώσει την κατασκευή του δικού του νέου υπερεπιταχυντή στο Τέξας ονόματι Superconducting Supercollider. Το μόνο εν ενεργεία πεδίο δοκιμών που απέμενε για τους φυσικούς στοιχειωδών σωματιδίων ήταν πλέον το ισχύος ενός τρισεκατομμυρίου βολτ (1 TeV) Tevatron στο Ινστιτούτο Fermi του Σικάγου. Και αυτό όμως έμελλε να κλείσει το 2010. Σε μια εποχή όπου η διαμάχη για τη θεωρία των πάντων κορυφωνόταν - μια θεωρία της φυσικής που να εξηγεί τα πάντα, από τον κβαντικό κόσμο των σωματιδίων ως τον μεγάκοσμο των γαλαξιών -, ποιος θα έδινε στους φυσικούς χώρο και εργαλεία για το μεγαλύτερο πείραμα που είχαν ποτέ ονειρευτεί;
