Ο Άλμπερτ, ο Ισαάκ και ο Αριστοτέλης στην "κληματαριά" ένα απόγευμα.

Εκείνο λοιπόν το βράδυ στη συντακτική επιτροπή του «Φυσικού Κόσμου» φανταστήκαμε τους «τρεις» να κάθονται σ’ ένα μικρό καφενείο, γύρω από το ίδιο τραπεζάκι, να τα πίνουν και να κάνουν παρέα. Οι τρεις άνθρωποι είχαν ξεκινήσει από τρεις διαφορετικές εποχές και βρέθηκαν στο ίδιο «σημείο» του χωροχρόνου τη στιγμή δηλαδή τάδε, στο τάδε τραπεζάκι που εμείς φανταστήκαμε, άλλοτε να κουβεντιάζουν σε χαμηλούς τόνους κι άλλοτε να τσακώνονται χειρονομώντας ο καθένας με τον τρόπο του. Κάθε εποχή έχει τις χειρονομίες της. Μπορούσαν να επικοινωνήσουν με μια άγνωστη σε μας γλώσσα την οποία υποτίθεται ότι μίλαγαν και οι τρεις.

Στο τεύχος 106 του Φυσικού Κόσμου – Φθινόπωρο του 1986 - συνεργάστηκαν οι Ντίνος Ανδρέου, Ελένη Γκάμαρη, Νίκος Δαπόντες, Στέλιος Κερασίδης, Αντρέας Κασέτας, Λένα Λώλου, Γιώργος Μπουρίτσας, Αλέξης Σιδεράτος, Παναγιώτης Σκούντζος, Βαρβάρα Σχοινιωτάκη, Σούλα Χαραλαμπάκου.
Υπεύθυνοι για το νόμο: Διονύσης Μαρίνος - Γιώργος Μπουρίτσας - Αλέξης Σιδεράτος.

Το κείμενο μαρτυρά Αντρέα Κασσέτα

Η ζωγραφιά, έργο τέχνης, που κοσμεί το εξώφυλλο φιλοτεχνήθηκε από τον μηχανικό αρχιτέκτονα Ζ. Ιωσηφίδη.

Ο Άλμπερτ πήρε τον αναπτήρα από το τραπέζι και δοκίμασε να ανάψει την πίπα του. Όταν θέλησε να τον ξαναβάλει στη θέση του, ο αναπτήρας τούπεσε από το χέρι και προσγειώθηκε στο έδαφος. Ο Αριστοτέλης άρχισε να σχολιάζει το επεισόδιο λέγοντας ότι ο αναπτήρας βιάζεται να συναντήσει το έδαφος γιατί εκεί είναι η «φυσική» του θέση κάτι σαν το άλογο που καλπάζει γρήγορα, θέλοντας να επιστρέψει στο στάβλο του. Ο Άιζακ μπήκε στη μέση και μ’ ένα κάπως υπεροπτικό τόνο ισχυρίστηκε ότι η κίνηση του αναπτήρα προς τη Γη είναι συνέπεια μιας έλξης ανάμεσα σ’ αυτόν και σ’ ολόκληρο τον πλανήτη μας, μιας έλξης σαν αυτή που εξαναγκάζει το φεγγάρι να διατηρείται σε τροχιά γύρω από τη Γη. Είπε ακόμη ότι αυτή η δύναμη δρα ακαριαία ανάμεσα σε δυο οποιαδήποτε σώματα του σύμπαντος και ότι είναι μια έλξη παγκόσμια.

Ο Αριστοτέλης διαφώνησε έντονα λέγοντας ότι νόμοι που κυβερνούν τα επίγεια δεν μπορεί να είναι ίδιοι με τους νόμους που ισχύουν στους ουρανούς.

Ο Άιζακ τον διέκοψε φλεγματικά επιμένοντας ότι η βαρυτική έλξη υφίσταται σε όλο το σύμπαν και άρχισε να μιλάει και για μια εξίσωση που είχε στον παρονομαστή το τετράγωνο της απόστασης ανάμεσα στα δυο οποιαδήποτε σώματα.

Όταν πήρε το λόγο ο Άλμπερτ αμφισβήτησε τα λεγόμενα του Άϊζακ για το ακαριαίο της δράσης αυτής της δύναμης και μίλησε για κάποιες νέες εξισώσεις που θα μπορούσαν να εφαρμόζονται σε οποιαδήποτε σύστημα αναφοράς.

Φανταστείτε τους «τρεις» να κάθονται σ’ ένα μικρό καφενείο, γύρω από το ίδιο τραπεζάκι, να τα πίνουν και να κάνουν παρέα. Οι τρεις άνθρωποι είχαν ξεκινήσει από τρεις διαφορετικές εποχές και βρέθηκαν στο ίδιο «σημείο» του χωροχρόνου τη στιγμής δηλαδή τάδε, στο τάδε τραπεζάκι που φανταστήκατε, άλλοτε να κουβεντιάζουν σε χαμηλούς τόνους κι άλλοτε να τσακώνονται χειρονομώντας ο καθένας με τον τρόπο του. Κάθε εποχή έχει τις χειρονομίες της. Μπορούσαν να επικοινωνήσουν με μια άγνωστη σε μας γλώσσα την οποία υποτίθεται ότι μίλαγαν και οι τρεις.

Ο πρώτος είχε έρθει με ένα καθαρό και ασιδέρωτο ρούχο ολόσωμο και μια γενειάδα καλοδιατηρημένη και πυκνή. Το  ταξίδι πούχε κάνει μέσα στο χρόνο ήταν πολύ μεγαλύτερο από των άλλων δυο. Ερχόταν από τον τέταρτο αιώνα πριν από το Χριστό. Ήταν ένας ιδιαίτερα πρωτότυπος Έλληνας στοχαστής μ’ ένα μεγάλο φάσμα ενδιαφερόντων όπως η Λογική, η Πολιτική, η Αστρονομία, η Βιολογία, η Φυσική. Το έργο του αποτέλεσε ένα είδος εγκυκλοπαίδειας του αρχαιοελληνικού στοχασμού. Μολονότι μέσα σ’ αυτό εμπεριέχονται οι εργασίες πολλών άλλων ερευνητών υπήρξε κατά το μεγαλύτερο μέρος του μια δημιουργία προσωπική. Για 1500 χρόνια η ευρωπαϊκή διανόηση τον αγνόησε. Από το δωδέκατο όμως αιώνα μέχρι το δέκατο έβδομο, η διαρκώς αυξανόμενη επιρροή του πάνω στην ανθρώπινη σκέψη έφτασε να αποτελέσει ένα γεγονός χωρίς ίσως προηγούμενο. Το όνομα του ήταν Αριστοτέλης.

Ο δεύτερος της παρέας ήταν ένας εξαιρετικά παράξενος άνθρωπος που ήρθε φρεσκοξυρισμένος, φορώντας μια καλοχτενισμένη περούκα εποχής. Υπεροπτικός και εσωστρεφής ήταν ταυτόχρονα και ένας εραστής της τελειότητας. Ερχόταν από την αγγλική κοινωνία του δεκάτου εβδόμου αιώνα. Η κοινωνία του τον είχε αναγνωρίσει ως το μεγαλύτερο επιστήμονα εκείνης της εποχής, μιας εποχής κατά την οποία η Αριστοτελική αυθεντία είχε αρχίσει να κλονίζεται. Το έργο του σημάδεψε την έναρξη μιας νέας εποχής. Η θεωρία του για τη βαρύτητα δημιούργησε ένα νέο κοσμοείδωλο με χαρακτήρα δυναμικό το οποίο αντιπαρατέθηκε στο στατικό χαρακτήρα του Κόσμου που ικανοποιούσε τις αμετακίνητες κοινωνίες του Μεσαίωνα. Το συνολικό του έργο μια επίδραση στην κατοπινή εξέλιξη της επιστήμης, η οποία μόνο με το προηγούμενο του Αριστοτελισμού θα μπορούσε να συγκριθεί. Επί δυο περίπου αιώνες η επιβολή της αυθεντίας του ήταν ολοκληρωτική και αναντίρρητη. Το όνομά του ήταν Άιζακ Νιούτον. Έχουμε όμως συνηθίσει να τον λέμε Ισαάκ Νεύτωνα.   

Ο τρίτος της παρέας ήταν ένας άνθρωπος του αιώνα μας. Είχε έρθει στο ραντεβού με γιλέκο και πουκάμισο. Έχοντας μεγαλώσει σε μια εποχή που η επιστήμη της Φυσικής πέρναγε μια κρίση χωρίς, ίσως, προηγούμενο, υπέβαλε μια δική του πρόταση για το ξεπέρασμα αυτής της κρίσης. Η πρότασή του λεγόταν Θεωρία της Σχετικότητας και τορπίλιζε το κύρος του έργου του Νεύτωνα. Ο άνθρωπος αυτός είχε μια βαθιά σκέψη η ουσία της οποίας βρισκόταν στην απλότητά του. Όσο για την ουσία της επιστήμης του, αυτή είχε ρίζες μέσα στην καλλιτεχνικότητα και σ’ εκείνη τη μοναδική αίσθηση ομορφιάς την οποία διέθετε. Κατά τη διάρκεια της ζωής του, κατάπληκτος, είδε να γίνεται ένας ζωντανός θρύλος και ένα είδος λαϊκού ήρωα που το κοινό και ο τύπος τον αντιμετώπιζε μάλλον ως αστέρα του κινηματογράφου παρά ως επιστήμονα. Ήταν ο Άλμπερτ Αϊνστάιν.    

Όταν προσγειώθηκαν στο «χρονοδρόμιο» του «1986» φάνηκαν και οι τρεις να εντυπωσιάζονται με όσα έβλεπαν γύρω τους και ακόμα περισσότερο μ’ όλα αυτά που μπόρεσαν αργότερα να πληροφορηθούν. Ο βαθμός όμως της έκπληξης ήταν διαφορετικός. Ο Αριστοτέλης ένοιωθε να κινείται μέσα σ’ ένα όνειρο. Το ύφος του Νεύτωνα πρόδιδε μια ικανοποίηση και θύμιζε ύφος προφήτη σαν έμαθε ότι χιλιάδες τεχνητοί δορυφόροι βρίσκονται σε τροχιά γύρω από τη Γη. Όσο για τον Άϊνστάιν αυτός έδειχνε ιδιαίτερα εντυπωσιασμένος από τα λέϊζερ, τη βιοτεχνολογία και την πληροφορική.

Ο Αριστοτέλης για παράδειγμα, προερχόταν από μια κοινωνία που είχε συσσωρεύσει μεγάλες ποσότητες γνώσης από το δικό της παρελθόν. Ο ίδιος ως γνήσια φιλοσοφική διάνοια, επανατοποθέτησε τα προβλήματα, ξανάβαλε δηλαδή τα ερωτήματα από την αρχή και επιχείρησε τη δική του σύνθεση. Η σκέψη του όμως αντανακλούσε τη μορφή της κοινωνίας του.

Όταν ο Νεύτωνας έφερε τη συζήτηση στο νόμο της αδράνειας ο Αριστοτέλης αρνήθηκε να παραδεχτεί ότι ένα σώμα θα μπορούσε να κινείται χωρίς «κινούν αίτιον»,

χωρίς να ασκείται πάνω του κάποια δύναμη. Η λογική του δεν του επέτρεπε να δεχτεί κάτι τέτοιο. Η εικόνα της εποχής του με τους καρόδρομους όπου τα κάρα απαιτούσαν τεράστιες δυνάμεις για να μετακινηθούν καθόριζε ένα σφιχτό πλαίσιο που δεν επέτρεπε να συμφωνήσει σ’ ένα τέτοιο ισχυρισμό.

Συζητούσαν ώρες ατέλειωτες. Για το πρόβλημα της κίνησης, για τη βαρύτητα για τη δομή και την προέλευση του σύμπαντος, για την εξέλιξη της επιστήμης ακόμα για αυτά που θα μπορούσαν στο μέλλον να συμβούν. Η συζήτηση τράβαγε σε μάκρος. Ήτανε κιόλας περασμένα μεσάνυχτα, όταν ο καφετζής δήλωσε ότι πρέπει να κλείσει το μαγαζί. Ο Αριστοτέλης έκανε τότε την πρόταση να κεράσει τα ποτά, μια και η συνάντηση έγινε στην πατρίδα του. Ο Νεύτωνας δεν έφερε αντίδραση κι ο Αϊνστάιν το ίδιο. Τα ρέστα ήταν δεκαπέντε δραχμές. Παρατηρητικός όπως ήταν πάντοτε, ο Αριστοτέλης πρόσεξε 

ότι στο μεγαλύτερο από τα δυο νομίσματα 

ήταν χαραγμένη η μορφή ενός ανθρώπου με 

τον οποίο είχε ασχοληθεί ιδιαίτερα. Ήταν το κεφάλι του Δημόκριτου χαραγμένο πάνω στο δεκάρικο. 

Κοιτάζοντας ύστερα το μικρότερο νόμισμα χαμογέλασε.  

Αι οπτικαί απάται - Οφθαλμαπάτες

Άρθρο  του Π. ΤZANETAKH  - τότε φοιτητή του Φυσικού Αθήνας (1970) - στο περιοδικό Φυσικός Κόσμος (Τεύχος  18 Φεβρουάριος 1970)

Έχουμε συνηθίσει να θεωρούμε τις οπτικές απάτες σαν ατέλειες της όρασής μας, σαν πηγές σφαλμάτων. Εξετάζοντας τις οπτικές απάτες πιο προσεκτικά οδηγούμαστε στο μηχανισμό εισόδου των οπτικών ερεθισμάτων στον εγκέφαλο, στην ίδια μας τη σκέψη. Αλλά και κάτι ακόμη: είναι απαραίτητες στα σημερινά μέσα επικοινωνίας.

Από τις αισθήσεις πρώτη σε εμπιστοσύνη και βεβαιότητα είναι η αφή. Ας θυμηθούμε τη φράση «απτή πραγματικότητα» και τους «τύπους των ήλων» του Αποστόλου Θωμά.

Αν βάλουμε σε δυο χαρτονένια κουτιά (ένα μικρό και ένα μεγάλο) την ίδια ποσότητα άμμου, το μικρότερο θα μας φανεί μέχρι 50% βαρύτερο από το μεγάλο. Το αίσθημα του βάρους σχετίζεται και με τον όγκο που βλέπουμε.

Λόγω της περιορισμένης ακτίνας δράσης της αφής, τελικά η όραση κερδίζει την πρώτη θέση στην ιεραρχία εμπιστοσύνης. Οι μάρτυρες στο δικαστήριο είναι συνήθως αυτόπτες μάρτυρες. Τα διάφορα τρυκ κινηματογράφου και τηλεόρασης δεν κατάφεραν να κλονίσουν την εμπιστοσύνη μας σε ό,τι βλέπουμε.

Οι αρχαίοι Έλληνες γνώριζαν πολλές οπτικές απάτες και τις εφάρμοσαν στην αρχιτεκτονική.

Παρ’ όλα αυτά, μόλις πριν περίπου 150 χρόνια προσπαθήσαμε να μελετήσουμε τις οφθαλμαπάτες επιστημονικά. Η πρώτη προσπάθεια οφείλεται στον φυσικό Brewster που απέδωσε τις οφθαλμαπάτες περισσότερο στη λειτουργία του εγκέφαλου παρά στο μάτι αυτό καθ’ εαυτό.

Ο Muller – Lyer (1889) ερμήνευσε ορισμένες  οφθαλμαπάτες.

Ο A. Thiery  υπέθεσε το 1896 ότι η διαφορά οφείλεται στον τρόπο με τον οποίο το μάτι και ο εγκέφαλος χρησιμοποιούν την προοπτική στην εκτίμηση των αποστάσεων.

Σε έρευνα για την απάτη του Ponzo χώρισαν 48 παιδιά σε τρεις ομάδες 6, 10 και 14 ετών (τα μικρά παιδιά δεν είναι πολύ ευαίσθητα στην προοπτική)

Η έρευνα αυτή έδειξε υπάρχει σχέση μεταξύ της έντασης με την οποία γινόταν αισθητή η απάτη του  και του αισθήματος της προοπτικής στα παιδιά.

1. Οι δυο εσωτερικές κάθετοι είναι καμπύλες ή παράλληλες γραμμές;

2. Ποια από τις δυο γραμμές είναι μεγαλύτερη, η κάθετη ή η οριζόντια;

3. Η μοναδική πλάγια γραμμή στα αριστερά του σχήματος αποτελεί προέκταση μιας από τις τέσσερις πλάγιες γραμμές στα δεξιά του σχήματος. Ποιας όμως; Απαντήστε γρήγορα.

4. Τα περίφημα βέλη του Muller – Lyer. Από τις δυο κάθετες έντονες γραμμές, η δεξιά κάθετη γραμμή δείχνει αρκετά μεγαλύτερη από την αριστερή κάθετη γραμμή. Και όμως η όραση μας απατά και εδώ.

5. Οι κύκλοι του σχήματος είναι ομόκεντροι ή ελικοειδείς;

Στην περίπτωση των βελών του Muller – Lyer ο ρόλος της προοπτικής φαίνεται να είναι ο εξής:

Αν σκεφθούμε την πρώτη εικόνα σαν την πιο κοντινή σε μας ακμή ενός κύβου, τη δεύτερη δε σαν την πιο μακρινή, τότε όπως και στην απάτη του Ponzo ο εγκέφαλος μας κάνει αυτόματα τη διόρθωση λόγω απόστασης.

Δηλαδή οι οπτικές απάτες προέρχονται ότι μια εικόνα τρισδιάστατη αποτυπώνεται σε δυο διαστάσεις.

ΣΧΕΤΙΚΑ  1) Κύβος του Necker

Μια καμινάδα πέφτει

Έγραφε η Ελένη Γκάμαρη -Seale στον Φυσικό Κόσμο (τεύχος 65 - Νοεμ. Δεκ. 1977 )

Διασκευή από σημείωμα του Al.A. Barlatt του Πανεπιστημίου του Colorado στο «Physics Teacher» του Σεπτεμβρίου 1976

Όταν γέρνει μια καμινάδα και γκρεμίζεται μπορεί κανείς συχνά να παρατηρήσει πως πέφτοντας σπάει κατά το μισό της μήκος και πως το πάνω της κομμάτι πέφτει ύστερα από το κάτω.

Για να βρούμε τους βασικούς λόγους που σπάει η καμινάδα εξετάζουμε ένα ραβδί, ομοιόμορφο σ’ όλο του το μήκος, που είναι στερεωμένο στο τραπέζι μ’ ένα μεντεσέ.

Αν από την κατακόρυφη αυτή θέση, αφήσουμε το ραβδί να πέσει, παρατηρούμε πως στο ελεύθερο άκρο του θα αναπτυχθεί μια μεγάλη εφαπτομενική επιτάχυνση, εφόσον τα ραβδί είναι άκαμπτο.

 Όταν η γωνία του ραβδιού με την οριζόντια επιφάνεια γίνει μικρότερη από 35^ο , η κάθετη συνιστώσα της επιτάχυνσης θα γίνει μεγαλύτερη από την επιτάχυνση της βαρύτητας.

(Μια καλή άσκηση μηχανικής στερεού σώματος θα ήταν να υπολογιστεί η γωνιακή ταχύτητα, γωνιακή επιτάχυνση της ράβδου που πέφτει, σε μια τυχαία γωνία φ με τον ορίζοντα, στη συνέχεια να υπολογιστεί η επιτρόχια επιτάχυνση, η  κεντρομόλα επιτάχυνση, η συνισταμένη επιτάχυνση  του ελεύθερου άκρου Β.

Η εφαπτομενική – επιτρόχια - επιτάχυνση του ελεύθερου άκρου, δίνεται από την εξίσωση αεπ = 3gσυνφ/2  και είναι μεγαλύτερη από την επιτάχυνση βαρύτητας g για γωνίες φ της  κλίσης της ράβδου με τον ορίζοντα μικρότερες από 47 περίπου – συνφ>2/3)

Οι καμινάδες που είναι φτιαγμένες από τούβλα δεν είναι αρκετά δυνατές για να αντέξουν σ’ αυτήν τη μεγάλη εφαπτομενική επιτάχυνση. Επομένως, θα εμφανιστούν ρήγματα από τάσεις στο προπορευόμενο κομμάτι μιας καμινάδας που πέφτει

Η κορυφή της θα αποσπαστεί και θα φτάσει στο έδαφος λίγο χρόνο μετά το κάτω κομμάτι.

Μπορεί, βέβαια, κανείς να υπολογίσει την κατακόρυφη δύναμη που προκαλεί τη ρήξη, την κατά μήκος δύναμη και τη ροπή της κάμψης σ’ ένα μακρύ άκαμπτο ομοιόμορφο ραβδί, με τετράγωνη ή κυκλική τομή, ή σε μια κωνική καμινάδα με σταθερό πάχος τοιχωμάτων, που περιστρέφεται γύρω από έναν άξονα, που περνά από τη βάση τους, με την επίδραση της βαρύτητας.

Με πιο λεπτομερειακή ανάλυση της παραπάνω δύναμης μπορεί κανείς να υπολογίσει ακριβώς τη θέση που θα συμβεί το σπάσιμο.

Αν π.χ. το σπάσιμο γίνει για πρώτη φορά όταν η καμινάδα έχει στραφεί κατά 20^ο , τότε το σπάσιμο θα γίνει στα 42% του μήκους της, μετρούμενου από τη βάση, κι αν το σπάσιμο δε γίνει παρά μόνον αφού η καμινάδα πέσει κατά γωνία 60^ο , τότε το σπάσιμο θα συμβεί στα 30% του μήκους της, μετρούμενου πάλι από τη βάση.

Το θέμα της καμινάδας που πέφτει, είναι ένα ενδιαφέρον φαινόμενο στη Φυσική.

Ο συγγραφέας του άρθρου (Al.A. Barlatt) ζήτησε πληροφορίες και φωτογραφίες αυτού του φαινομένου και η ανταπόκριση που είχε η έκκλησή του δείχνει πως το ενδιαφέρον για το φαινόμενο είναι μεγάλο. Περισσότεροι από δέκα άνθρωποι του έστειλαν απαντήσεις και αρκετές φωτογραφίες που δείχνουν πτώσεις καμινάδων.

......................................................................................................................;

Ευχαριστώ τον συνάδελφο και φίλο Στέργιο Ναστόπουλο για την προσθήκη του συνδέσμου 

Falling Chimneys

........................................................................................................................

Ιωάννινα 4 Σεπτ. 1930

Η κατεδάφιση του τζαμιού του Οσμάν Τσιαούς που βρίσκονταν στο χώρο της Ζωσιμαίας Παιδαγωγικής Ακαδημίας. Ο Απόστολος Βερτόδουλος αποθανάτισε τη στιγμή 

Πηγή: e giannina. wordpress

..................................................................................

Σύμφωνα με τον συμμαθητή και φίλο πολιτικό μηχανικό Γιάννη Π.

Α) Ανατίναξη με εκρηκτικά (τοποθετούνται χαμηλά στη βάση) για να προκαλέσει διατμητικές τάσεις και να ξεκινήσει η πτώση του κτίσματος.

Β) Προηγείται η πτώση του κατώτερου τμήματος, επειδή βρίσκεται πλησιέστερα του εδάφους.

............................................................................................
Η επιτάχυνση σε καμπυλόγραμμη κίνηση
(από το βιβλίο Μηχανική του Παναγιώτη Τσούνη - Αθήναι 1969)

Ο διάλογος ανθρώπου και ηλεκτρονικού υπολογιστήρος

Ο διάλογος ανθρώπου και ηλεκτρονικού υπολογιστήρος

Μια νέα κοινωνία επί θύραις

Η Παιδεία είναι το πρώτον και μέγιστον μέλημα του ΄Εθνους. Τι επιβάλλεται να γίνη επειγόντως. Μετά τον «Χρυσούν Αιώνα» ο «Αιών του ηλεκτρονικού υπολογιστήρος»

Εις τας 3 Φεβρουαρίου τ.ε. (1969) ήρχισεν εν επισήμω τελετή, η δευτέρα εκπαιδευτική περίοδος του Κέντρου Σπουδών Προγραμματισμού Ηλεκτρονικών Υπολογιστήρων, το οποίον έχει οργανωθή υπό της Εθνικής Επιτροπής Μηχανολογιστικής Οργανώσεως (ΕΕΜΟ) του Υπουργείου Συντονισμού.

Εις την νέαν σειράν μαθημάτων, ήτις λαμβάνει χώραν  εις χώρον του κτιρίου Βιολογίας του Κέντρου Πυρηνικών Ερευνών «Δημόκριτος» φοιτούν 100 περίπου μαθηταί, Υπάλληλοι Δημοσίων Υπηρεσιών και Στρατιωτικοί.

Κατά τα εγκαίνια της Η’ αυτής σειράς σπουδών, μεταξύ των άλλων επισήμων, ωμίλησεν και ο Καθηγητής της Ηλεκτρονικής Φυσικής του Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Μιχαήλ Αθ. Αναστασιάδης, Πρόεδρος της Ενώσεως Ελλήνων Φυσικών, καθώς και Πρόεδρος της ΕΕΜΟ.

Ο «Φυσικός Κόσμος» (τεύχος 12 - Φεβρουάριος 1969)  δίδει κατωτέρω, προς ενημέρωσιν των αναγνωστών του, ευρείαν περίληψιν της ομιλίας του κ. Μιχ. Αναστασιάδη, ο οποίος με αδράς γραμμάς σκιαγραφεί το επερχόμενον μέλλον της επομένης 10ετίας τονίζει την αδήρητον ανάγκη της αναπτύξεως της Παιδείας, δίδει εναργώς σαφείς κατευθύνσεις και εύχεται όπως η Ελλάς ενταχθή εις την χορίαν των πρωτοποριακών Εθνών της αυριανής κοινωνίας

… Αντιθέτως προς όσα φιλοπαιγμόνως  ισχυρίζεται το λαϊκόν ανέκδοτον, ο Θεός είναι βαθύτατα δημοκράτης. Διένειμε τας πνευματικάς ικανότητας σχεδόν ισοτίμως εις όλον τον κόσμον. Δεν εδημιούργησε διακρίσεις μεταξύ πλουσίων και πτωχών, μεταξύ μεγάλων και μικρών κρατών όσον αφορά τας πνευματικάς ικανότητας.

Υπάρχουν άτομα με την «σφραγίδα δωρεάς» τόσον εις τα μεγάλα όσον και εις τα μικρά κράτη. Η διαφορά αρχίζει εις τας μεθόδους διαχειρίσεως και καλλιεργείας αυτού του θείου δώρου. Ούτω, κράτη τα οποία αδιαφορούν και αφήνουν να διαρρεύση το μέγα τούτο αγαθόν, είναι ασφαλώς κράτη μικρά, οσονδήποτε μέγας και αν είναι ο πληθυσμός των. Αντιθέτως, κράτη μεγάλα είναι εκείνα τα οποία καταλλήλως και επιτυχώς διεχειρίσθησαν τας πνευματικάς αρετάς των πολιτών των, καθώς και τας λοιπάς ικανότητας, ανεξαρτήτως εμβαδού επιφάνειας και αριθμού κατοίκων. Εις την κατηγορίαν αυτήν ανήκεν, άλλοτε, η Ελλάς. Εις αυτήν οφείλει να ανήκη αύριον.

Αλλά ποιον είναι το επερχόμενον αυτό αύριον και πως επιβάλλεται από τούδε και επειγόντως να οπλίση το κράτος τους πολίτας του, δια να καταστή η Ελλάς ισχυρόν, αξιόμαχον και ετοιμοπόλεμον κράτος;

Το αύριον της ανθρωπότητος, όσον βαθύτατα διάφορον και εάν είναι του σημερινού, δεν είναι καθόλου εις ημάς άγνωστον. Η ενατένισις προς αυτό μας αποκαλύπτει, κατ’ αρχήν, τα τρία βασικά του γνωρίσματα: α) την αστικοποίησιν, β) την γενίκευσιν του βιομηχανικού αυτοματισμού και, γ) την επανάστασιν εις τα μέσα και τας μεθόδους ενημερώσεως.

‘Όπως ορθώς πρόεβλεπεν ο Ουέλς ο μέγιστος των πολέμων ήρχισεν ήδη.

Ο μέγας και αδυσώπητος και ολοκληρωτικός πόλεμος μεταξύ Παδείας και Καταστροφής εκηρύχθη και αι μάχαι προφυλακών ευρίσκονται εν πλήρει εξελίξει.

Η μεγίστη συγκέντρωσις πληθυσμών εις τα αστικά κέντρα, η αλματώδης ανάπτυξις της αυτοματοποιημένης βιομηχανίας και κυρίως ο πλούτος της ενημερώσεως, η αφθονία των πληροφοριών, η ευχέρεια της επικοινωνίας κ.λ. , όλα αυτά συγκλίνουν και συνασπίζονται , χαλκεύοντας την δεσποτείαν ενός νέου μέσου, ενός νέου οργάνου το οποίον είναι ο Ηλεκτρονικός Υπολογιστήρ.

Η τεχνολογία του ηλεκτρονικού υπολογιστήρος και των συστημάτων πληροφορήσεως, εκφράζουν  την νέαν φυσιογνωμίαν του κόσμου της επί θύραις δεκαετίας.

Η φαντασία, η έμπνευσις, η διαίσθησις, η σύλληψις ιδεών, όλα αυτά τα γνωρίσματα του πνεύματος, θα έχουν του λοιπού βοηθόν και συμπαραστάτην απαραίτητον, την απέραντον μνήμην και την ατραπιαίαν υπολογιστικήν ικανότητα του ηλεκτρονικού εγκεφάλου.

Αυτός ο εντελώς νέου τύπου συνδυασμός ανθρωπίνου και ηλεκτρονικού εγκεφάλου, όστις αλληλοσυνδυάζεται χωρίς ποτέ να αλληλοκαταργήται, θα δημιουργήση μίαν άγνωστον, έως τώρα, πνευματικήν διάστασιν, ήτις και θα αποτελέση το κύριον γνώρισμα του κόσμου που έρχεται.

Όταν τεθούν, εις την κοινήν χρήσιν υπολογιστήρες των οποίων η μνήμη θα αποθηκεύη το σύνολον του περιεχομένου όλων των βιβλιοθηκών του κόσμου ανεξαιρέτως όταν οι ηλεκτρονικοί υπολογιστήρες θα αρχίσουν να εργάζωνται με τον ρυθμόν μιας συνήθους μεταξύ ανθρώπων συνομιλίας, όταν ο μερισμός του χρόνου εκμεταλλεύσεως των κεντρικών αυτών οργάνων θα είναι τόσος ώστε να εξυπηρετούνται ταυτοχρόνως, κατά τα ανθρώπινα μέτρα, εκατοντάδες συνομιλητών, τότε η σημερινή κοινωνία θα φαίνεται τόσον παρωχημένη, όσον από πλευράς τεχνικών μέσων μας φαίνεται σήμερον μεμακρυσμένη η κοινωνία της λαμπροτέρας ίσως περιόδου της ανθρωπότητος: του Ε’ π. Χ, αιώνος.

Και όπως ο αιών εκείνος ανέλαμψεν εις πνευματικότητα δι’ άλλων μέσων και μεθόδων, ο αυριανός ιδικός μας θα τείνη προς το αυτό αποτέλεσμα χάρις εις τους ηλεκτρονικούς υπολογιστήρας.

Εν προκειμένω, το σπουδαίον και μη επιδεχόμενον ουδεμίαν αναβολήν είναι το ότι όλα τα προαναφερθέντα είναι χρονικώς εγγύτατα ημών. Παρήλθεν από μακρού η εποχή κατά την οποίαν μεταξύ μιας εφευρέσεως και της γενικεύσεως της χρήσεως της παρήρχοντο δεκάδες ετών.

Αν η φωτογραφία απήτησεν 150 έτη δια να γίνη κοινόν κτήμα, αι κρυσταλλολυχνίαι απήτησαν μόνον 6 έτη, τα δε ενσωματωμένα ηλεκτρονικά κυκλώματα, τα οποία ωδήγησαν εις την διαμόρφωσιν της τεχνολογίας της τρίτης των ηλεκτρονικών υπολογιστήρων, απήτησαν μόνον 3.

Ήδη η βιομηχανία των ηλεκτρονικών υπολογιστήρων κατασκευάζει μνήμας με χωρητικότητα χιλίων δισεκατομμυρίων σημείων, δηλαδή δεν απέχει υπερμέτρως του ορίου του ενός εκατομμυρίου δισεκατομμυρίων σημείων των εν τω Κόσμω πληροφοριών, ικανούς να συνδιαλέγωνται ταυτοχρόνως με 250 συνομιλητές.

Ούτω η νέα αυτή κοινωνία, η κατά κυριολεξίαν αυριανή κοινωνία της δεκαετίας 1970 -1980, η κοινωνία του διαλόγου ανθρώπου και υπολογιστήρος, η κοινωνία του ήσσονος μόχθου και των μακρών διακοπών, έχει ανάγκη ηυξημένης πνευματικότητας, έχει ανάγκην Παιδείας, Παιδείας ειδικής και Παιδείας γενικής.

Παιδείας ειδικής δια να αποκαταστήση τον διάλογον ανθρώπου και υπολογιστήρος. Παιδείας γενικής δια να καταστή ο διάλογος αυτός ενδιαφέρων και υψηλός.

Εντός ολίγου τα κράτη θα καταπολεμούν την «απρογραμματοσύνην», την άγνοιαν δηλονότι της γλώσσης των υπολογιστήρων, όπως σήμερον καταπολεμούν την «αγραμματοσύνην» και τον αναλφαβητισμόν.

Και όταν ανταγωνίζονται άλληλα θα είναι εις περιοχάς εμπνεύσεως και καθαράς πνευματικής δημιουργίας.

Δεν απομένει λοιπόν ειμή μόνον η επίμοχθος προσπάθεια όπως καταστώμεν κοινωνοί μιας ηυξημένης πνευματικότητος, κάτοχοι της διαλέκτου των ηλεκτρονικών υπολογιστήρων και μέτοχοι των εκσυγχρονισμένων μέσων και μεθόδων, ίνα και η Ελλάς καταλάβη την, εκ του ιστορικού παρελθόντος της επιβαλλομένην, προέχουσαν θέσιν εις τον Κόσμον που έρχεται.

………

Ο καθηγητής της Ηλεκτρονικής Φυσικής του Πανεπιστημίου της Αθήνας,

Μιχαήλ Αναστασιάδης ( -1978)

Ιδρυτής και Διευθυντής του Ενδεικτικού Ραδιοηλεκτρολογίας, Ιδρυτής και Διευθυντής του Ιονοσφαιρικού Ινστιτούτου, Ιδρυτής του περιοδικού «Φυσικός Κόσμος»

 με τη διαθήκη του, δώρισε στο Δημόσιο, δυο πενταόροφα κτίρια (των Σχολών Αναστασιάδη) με όλο τον εξοπλισμό τους…    

Το χαλαζόμετρον

Το χαλαζόμετρον (Δίπλωμα ευρεσιτεχνίας 25713/4-2-64)

Όργανον μετρήσεως ποσότητος χαλάζης και μεγέθους κόκκων αυτής

Άρθρο του Θεόδωρου Μαλδογιάννη, φυσικού,

καθηγητού της Ζωσιμαίας Σχολής Ιωαννίνων (1965-68)

αργότερα βοηθού στην έδρα της Μετεωρολογίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων,

στο περιοδικό Φυσικός Κόσμος (Τεύχος 12 Φεβρουάριος 1969)

……

2. Λειτουργία

Αρχίζει πίπτουσα η χάλαζα, της οποίας όλοι οι κόκκοι δεν είναι βεβαίως της ιδίας διαμέτρου. 

Καθώς δε ούτοι εισέρχονται δια του στομίου Τ Τ’ της λεκάνης Λ Λ΄ δια μέσου του κυκλικού ανοίγματος ΔΑΒΓ κυλίονται επί των πλεγμάτων και έκαστος χαλαζόκοκκος  αναλόγως της διαμέτρου αυτού, πίπτει εντός του αντιστοίχου κυλίνδρου, οι μεν μικροτέρας διαμέτρου δια μέσου των υψηλότερα ευρισκομένων πλεγμάτων λόγω της μικροτέρας πλευράς των τετραγωνιδίων των, οι δε μεγαλύτεροι δια μέσου των χαμηλώτερα ευρισκομένων τοιούτων λόγω της μεγαλυτέρας πλευράς των τετραγωνιδίων. 

Και όσα μεν περισσότερα πλέγματα υπάρχουν εις το χαλαζόμετρον διαφορετικής πλευράς τετραγωνιδίων τόσο περισσότερον ακριβέστερος γίνεται ο διαχωρισμός των χαλαζοκόκκων κατά διάμετρον.

3. Μετρήσεις

Μετά το πέρας της πτώσεως της χαλάζης, ανοίγομεν τας θυρίδας Θ1, Θ2, Θ3, και τη βοηθεία βαθμολογημένου εις εκατοστόμετρα σχοινίου ή κανόνος μετρώμεν το ύψος του δια της τήξεως των χαλαζοκόκκων προερχομένου ύδατος.

Γνωστής ούσης δε και της βάσεως του αντιστοίχου κυλίνδρου υπολογίζομεν το βάρος του ύδατος εκάστου κυλίνδρου και εξ αυτού εν σχέσει μετά του ολικού βάρους του ύδατος απάντων των κυλίνδρων, εξάγομεν το ποσοστόν της πτώσεως των χαλαζοκόκκων τάδε και τάδε διαμέτρου, όστις είναι και ο σκοπός του χαλαζομέτρου. 

.................................................................

Χάλαζα

(από το βιβλίον Περιγραφική Μετεωρολογία – Λεωνίδα Καραπιπέρη, καθηγητού Πανεπιστημίου Αθηνών)

Το φαινόμενον της χαλάζης συνίσταται εις την πτώσιν επί της επιφανείας της Γης τεμαχίων πάγου σφαιρικών ή ακανονίστου σχήματος, διαμέτρου μεγαλυτέρας των

5 mm.

 Όταν νέφη του είδους των σωρειτών και δη των σωρειτομελανιών (Cb) παρουσιάζουν μεγάλην κατακόρυφον ανάπτυξιν οπότε η θερμοκρασία των ανωτέρων τμημάτων αυτών κατέρχεται υπό το 0 C, τότε συμβαίνει παγοποίησις επί των πυρήνων πάγου και γενικώς μια ταχεία μετατροπή των εν υπερτήξει, υδροσταγονιδίων εις παγοκρυστάλλους.

Το φαινόμενον τούτο λαμβάνει χώραν εις θερμοκρασίας παραπλησίας των -18⁰C , ήτοι εις ύψη άνω των 5.000 m περίπου.

Εν τω μεταξύ μετά τον σχηματισμόν των πρώτων παγοκρυστάλλων οίτινες αποτελούν και τους πυρήνας των χαλαζοκόκκων, ούτοι μεγεθύνονται δια συγκρούσεων μεταξύ παγοκρυστάλλων και υδροσταγονιδίων εν υπερτήξει και σχηματίζουν μεγαλύτερους χαλαζοκόκκους και κοκκώδη χιόνα.

Όταν οι χαλαζόκοκκοι ούτοι δεν είναι δυνατόν να συγκρατηθώσι ή να παρασυρθώσι πλέον προς τα άνω δια των ανοδικών κινήσεων, τότε πίπτουν εντός του εν υπερτήξει νέφους, κάτω της κρισίμου επιφανείας και αυξάνουν ταχέως δια προσθήκης νέων παγοκρυστάλλων και υδροσταγονιδίων εν υπερτήξει.

Οι ούτω σχηματισθέντες χαλαζόκοκκοι εγκαταλείπουν τελικώς το νέφος και εάν φθάσουν εις την επιφάνειαν του εδάφους πριν ή τακούν, δίδουν το φαινόμενον της χαλάζης.

Οι επί του εδάφους πίπτοντες χαλαζόκοκκοι είναι σφαιρικοί, κωνικοί, απιοειδείς ή έχουν ακανόνιστον σχήμα, αι δε διαστάσεις αυτών ποικίλλουν από μεγέθους μπιζελιού μέχρι μεγάλου πορτοκαλίου.

Γενικώς η διάμετρος αυτών είναι μεγαλυτέρα των 5mm και δύναται να φθάση τα 12 και πλέον εκατοστόμετρα.

Η χάλαζα δημιουργείται εντός των νεφών ισχυράς κατακορύφου αναπτύξεως και δη εντός των σωρειτομελανιών διό και παρατηρείται κατά τας καταιγίδας, μετωπικάς ή θερμικάς.

Οι σωρειτομελανίες χαρακτηρίζονται από μεγάλην κατακόρυφον ανάπτυξιν, ισχυρά ανοδικά ρεύματα, μεγάλην ποσότητα ύδατος και μεγάλας υδροσταγόνας, προσφέρεται όσον ουδέν άλλον νέφος δια σχηματισμόν χαλάζης.

Όταν οι χαλαζόκοκκοι είναι ακόμη μικρών σχετικώς διαστάσεων και δη εις το αρχικόν στάδιον αναπτύξεως των, ούτοι παρασύρονται προς τα άνω υπό των ισχυρών ανοδικών κινήσεων και ακολούθως πίπτουν προς τα κάτω.

Ανερχόμενοι όμως εις τας υψηλάς περιοχάς του νέφους όπου αι θερμοκρασίαι είναι πολύ κάτω του 0^ο C , ο περί αυτούς σχηματιζόμενος πάγος είναι διαφανής, ενώ όταν κατέρχωνται εις περιοχάς του νέφους όπου αι θερμοκρασίαι είναι μεγαλύτεραι του μηδενός ή ολίγον κατώτεραι τούτου, τότε ο περί αυτούς σχηματιζόμενος πάγος είναι αδιαφανής. Επειδή δε αι τοιαύται μετακινήσεις προς τα άνω και κάτω συμβαίνουν επανειλημμένως, δικαιολογείται η σύστασις των χαλαζοκόκκων, οίτινες αποτελούνται από διαφανείς και αδιαφανείς στιβάδας πάγου.

Η διαδοχική αύτη στρωμάτωσις των χαλαζοκόκκων πιθανόν να οφείλεται και εις ότι η στερεοποίησις μεγάλων βροχοσταγόνων δημιουργεί διαφανές στρώμα πάγου και η των μικρών υδροσταγονιδίων αδιαφανές τοιούτον.

Σχετικώς με την ταχύτητα την οποίαν δέον να έχουν τα ανοδικά ρεύματα ίνα συγκρατήσουν τους χαλαζοκόκκους, αύτη πρέπει να είναι της τάξεως των 59 μιλλίων καθ’ ώραν δια χαλαζοκόκκους διαμέτρου 25 mm και πυκνότητος 0,8   και 116 μιλλίων καθ΄ώραν δια χαλαζοκόκκους διαμέτρου 75 mm.

Όσον αφορά την ταχύτητα πτώσεως των χαλαζοκόκκων αύτη δια χαλαζοκόκκους διαμέτρου 1 και 2cm, ανέρχεται αντιστοίχως εις 12 και 16 μέτρα κατά δευτερόλεπτον.

Η χάλαζα προερχομένη εξ ωρισμένων καταιγιδοφόρων νεφών δεν πίπτει ως η βροχή επί εκτεταμένων περιοχών αλλά κατά λωρίδας, οίτινες ορίζονται εκ της τροχιάς του μετακινούμενου καταιγιδοφόρου νέφους, διό και αι προκαλούμεναι εκ ταύτης ζημίαι δεν είναι καθολικαί

. 

Ο Γουλιέλμος από τα Μαρκονιάτικα της Μπολόνια.

Ο καθηγητής της Ηλεκτρονικής Φυσικής του Πανεπιστημίου της Αθήνας,
Μιχαήλ Αναστασιάδης ( -1978)
Ιδρυτής και Διευθυντής του Ενδεικτικού Ραδιοηλεκτρολογίας, Ιδρυτής και Διευθυντής του Ιονοσφαιρικού Ινστιτούτου, Ιδρυτής του περιοδικού «Φυσικός Κόσμος» γράφει για τον Ιταλο-άγγλο Γουλιέλμο Μαρκόνι στο περιοδικό «Φυσικός Κόσμος» στο τεύχος 47 τον Νοέμβριο του 1974.
…Είπαμε ότι η εποχή που εξιστορούμε ήταν η ρομαντική εποχή της Φυσικής. Ήταν, ας μη το ξεχνάμε, η εποχή που έγραψε τα αθάνατα ιστορήματα επιστημονικής φαντασίας ο Ιούλιος Βέρν. Η δίψα του κόσμου για επιστημονικές κατακτήσεις, για την επιχείρηση και των πιο παράτολμων πειραματισμών ήταν απεριόριστη. Ενώ γκρεμιζόταν στην ουσία το κλασσικό οικοδόμημα της Φυσικής, οι τεχνικές κατακτήσεις πυράκτωναν την φαντασία και των πιο ασπούδαστων και απλοϊκών ανθρώπων. Ας μη ξεχνάμε ότι ο μεγαλύτερος από τους εφευρέτας, ο Έντισον, δεν σπούδασε ποτέ σε κανένα πανεπιστήμιο και σε καμιά τεχνική σχολή. Ακόμη ο Γκραμ που δίκαια θεωρείται πατέρας των δυναμομηχανών συνεχούς ρεύματος (δακτύλιος του Γκραμ και συλλέκτης) ήταν ένας ευφάνταστος μαραγκός που χρησιμοποιούσε ο Έντισον στις δουλειές του. Όλα ήταν προσιτά και ανοικτά για όλους εκείνη την εποχή.
Μια όμως από τις πιο προσφιλείς διασκεδάσεις – γιατί για σπιτικές διασκεδάσεις μάλλον επρόκειτο- ήταν να επαναλαμβάνονται τα πειράματα του Χέρτς στην εκπομπή και να ενεργοποιείται ο συνοχεύς του Μπαρνλύ στη λήψη. Ο πρώτος που κατόρθωσε να πραγματοποιήσει μια τέτοια σύνδεση από το δωμάτιο του στον κήπο του, δηλαδή σε απόσταση μερικών μέτρων, δημοσίευσε το κατόρθωμά του με πολύ υπερηφάνεια στα περιοδικά εκλαϊκεύσεως της εποχής εκείνης. Και θεωρήθηκε νικητής στο πρωτάθλημα της εμβέλειας.
Ένα τέτοιο περιοδικό έπεσε στα χέρια του εικοσάχρονου τότε Γουλιέλμου Μαρκόνι. Περνούσε τότε τις μέρες του στην πατρική έπαυλη, έξω από την Μπολόνια, στα Μαρκονιάτικα, όπως λεγόταν η περιοχή από τα μεγάλα κτήματα και αμπελώνες που είχε εκεί ο πατέρας του, πλούσιος γαιωκτήμονας, παντρεμένος με μια Ιρλανδοσκωτσέζα την Άννυ Τζόνσον. Πολύ συχνά ταξίδευε στην πατρίδα της μητέρας του, τόσο που δεν είναι υπερβολή αν χαρακτηρισθεί σαν Αγγλο-ιταλός ή Ιταλο-άγγλος. Αυτή η διπλή ιδιότητα στάθηκε αφάνταστα χρήσιμο στοιχείο στην σταδιοδρομία του ή καλύτερα στην αξιοποίηση του συστήματος που συνέθεσε και εκείνος μα που εκμεταλλεύθηκε μόνος και αποδοτικά ο Μαρκόνι.
Λέμε και εκείνος, γιατί εδώ πρέπει να παρεμβάλλωμε την ουσιώδη λεπτομέρεια ότι το σύστημα Μαρκόνι είχε ήδη πραγματοποιηθεί για μεγάλες επιδόσεις από τον Ρώσο φυσικό Ποπώφ που προσέθεσε στο σύστημα "πομπός Χέρτς και συνοχεύς Μπαρνλύ" την κεραία, ένα δίπολο δηλαδή, που συντόνιζε στη συχνότητα που δημιουργούσε ο πομπός του Χέρτς.

Η φιλολογία γύρω από το σημείο αυτό στάθηκε και είναι πολύ πλούσια. Ο Μαρκόνι διεκδικεί για τον εαυτό του μια πολύ ουσιώδη πραγματοποίηση. Αντί για δίπολο χρησιμοποιούσε μια κατακόρυφη προσγειωμένη κεραία χρησιμοποιώντας έτσι τη γη σαν κάτοπτρο που διπλασίαζε το ενεργό τμήμα του ακτινοβολούντος συστήματος. Αλλά και αυτό το επίτευγμα του αμφισβητείται.
Μια του ενέργεια δεν του αμφισβητήθηκε ποτέ. Ότι είχε την εξυπνάδα, που ίσως οφείλεται και κατά σημαντικό ποσοστό στο σκωτσέζικο αίμα που έτρεχε στις φλέβες του, να σπεύσει μετά τα πρώτα επιτυχημένα πειράματα που έκανε στη βίλλα Γκριφφόνε των πατρικών κτημάτων, να πάρει ένα βρετανικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας που του επέτρεψε να βρει άφθονα και εύκολα χρήματα από το Σίτυ του Λονδίνου. Μπορεί ο Ποπώφ να είχε και αυτός ανάλογες επιτυχίες εμβέλειας. Πράγματι εκείνη περίπου την εποχή, είχε επιτύχει να συνδέσει το Λιμεναρχείο της Κροστάνδης με ένα ρωσικό πολεμικό που ήταν αγκυροβολημένο στο λιμάνι μερικά μίλλια μακριά. Αλλά ποτέ δεν σκέφτηκε να κατοχυρώσει αυτή του την επιτυχία με διπλώματα ευρεσιτεχνίας και με ίδρυση εταιριών. ………………

…..Κρίνοντας τον Μαρκόνι με την απόσταση του χρόνου (πέθανε στις 20 Ιουλίου του 1937 στη Ρώμη, σε ηλικία 63 ετών) δεν μπορούμε να μην τον λογαριάσουμε ανάμεσα στους μεγάλους ευεργέτες της ανθρωπότητας. Σ’ ολόκληρη τη ζωή του, μια ζωή γεμάτη δόξες και επιτυχίες τιμημένος από όλη την ανθρωπότητα, δεν ξέχασε ποτέ και δεν παρέλειψε ποτέ να τιμήσει την μνήμη του Βιντσέντσου Ρόζα, του ταπεινού καθηγητού του γυμνασίου του Λιβόρνου, που του έμαθε τις πρώτες αρχές του ηλεκτρισμού και του μαγνητισμού........

Ένας εικονογραφημένος πίνακας ταξινόμησης των ηλεκτρομαγνητικών κυμάτων ΕΔΩ